Quote from bsdinsight on 25 April 2026, 21:31

Financial Forecasting, Analysis and Modelling – Hướng Dẫn Xây Dựng Mô Hình Tài Chính Dài Hạn Bằng Excel Từ A Đến Z

---

Tóm tắt nhanh: Financial Forecasting, Analysis and Modelling: A Framework for Long-Term Forecasting của Michael Samonas (Wiley, 2015) là cẩm nang thực chiến cho bất kỳ ai muốn thành thạo kỹ năng xây dựng mô hình tài chính (financial modelling) bằng Excel – từ dự báo báo cáo tài chính, định giá doanh nghiệp DCF, đến phân tích rủi ro bằng Monte Carlo Simulation. Đây là một trong những tài liệu hiếm hoi kết hợp đủ ba trụ cột: kế toán, tài chính doanh nghiệp và kỹ năng mô hình hoá thực tiễn trong một cuốn sách duy nhất.

---

Financial Forecasting, Analysis and Modelling Là Cuốn Sách Gì?

Xuất bản năm 2015 bởi John Wiley & Sons, Financial Forecasting, Analysis and Modelling là tác phẩm của Michael Samonas – Group CFO của SIDMA S.A. (thành viên tập đoàn Viohalco), cựu chuyên gia tài chính tại Vodafone và Hellenic Telecommunications Organization (OTE), đồng thời là giảng viên đại học và Fellow of ACCA.

Với nền tảng học thuật vững chắc (PhD & MSc tại University of Surrey, MBA tại University of La Verne California, BSc Applied Accounting tại Oxford Brookes) kết hợp kinh nghiệm thực chiến nhiều năm trong lập kế hoạch tài chính, định giá và M&A, Samonas mang đến một cuốn sách không chỉ dạy lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành từng bước với ví dụ số liệu cụ thể.

Cuốn sách tập trung vào một case study xuyên suốt: SteelCo SA – một công ty thép giả định với đầy đủ báo cáo tài chính, kế hoạch kinh doanh 4 năm và file Excel đính kèm. Mọi kỹ thuật từ dự báo, định giá đến phân tích rủi ro đều được áp dụng trực tiếp trên case study này, giúp người đọc học bằng cách làm thật.

---

Cuốn Sách Này Dành Cho Ai?

• Chuyên viên FP&A (Financial Planning & Analysis) cần xây dựng mô hình dự báo dài hạn chuyên nghiệp
• Nhà phân tích tài chính và credit analyst cần mô hình hoá báo cáo tài chính và dự báo dòng tiền
• CFO và Finance Manager muốn nâng cấp quy trình lập ngân sách và kế hoạch kinh doanh
• Nhà phân tích đầu tư và investment banker cần thực hành DCF valuation và scenario analysis
• Người học ACCA, CFA, CPA cần củng cố kỹ năng financial modelling thực tiễn
• Chủ doanh nghiệp và entrepreneur muốn tự xây dựng proforma financial statements để thuyết phục nhà đầu tư hoặc ngân hàng

Theo khảo sát của gtnews năm 2014, gần 73% chuyên viên FP&A vẫn sử dụng Excel là công cụ chính trong hơn nửa công việc phân tích – con số này nói lên tất cả về sự liên quan của cuốn sách.

---

Cấu Trúc Nội Dung: 2 Phần, 8 Chương

Phần I – Developing Corporate Finance Models (Chương 1–5)

Phần đầu xây dựng nền tảng từ thấp lên cao, từ định nghĩa đến ứng dụng thực chiến.

---

Chương 1 – Introduction: Financial Modelling Là Gì và Tại Sao Quan Trọng?

Chương mở đầu trả lời câu hỏi căn bản: financial modelling thực chất là gì và tại sao đây là kỹ năng quan trọng nhất của người làm tài chính hiện đại?

Tác giả đặt ngay một ví dụ số học cụ thể – mô hình tính chi phí chính sách tín dụng “2/10 net 30” với doanh thu €10 triệu – để minh họa cách một mô hình tài chính đơn giản được xây dựng từ việc xác định input/output. Sau đó, ông trình bày 4 bước của quy trình financial modelling chuyên nghiệp:

1. Xác định vấn đề – định nghĩa đúng câu hỏi kinh doanh cần giải quyết
2. Đặc tả mô hình – lập danh sách giả định, KPI cần theo dõi, granularity của dữ liệu
3. Thiết kế và xây dựng – phân tách rõ ràng sheet Input, Workings và Output; không hardcode số vào formula
4. Kiểm tra output – reasonableness test, balance check, formula audit

Chương này cũng dành một phần thẳng thắn bàn về giới hạn của Excel – công cụ tuyệt vời nhưng dễ gây sai lầm nghiêm trọng nếu không có kiểm soát chặt chẽ (tác giả dẫn ví dụ JP Morgan thiệt hại hàng tỷ đô vì lỗi spreadsheet).

---

Chương 2 – Kế Toán Báo Cáo Tài Chính: Nền Tảng Không Thể Bỏ Qua

Đây là chương “kỹ thuật cơ sở” – nhưng cực kỳ thực tiễn. Tác giả giải thích từ phương trình kế toán cơ bản (Assets = Liabilities + Owner’s Equity), nguyên tắc ghi sổ kép, cách đọc Balance Sheet, Income Statement và Cash Flow Statement, đến mối liên hệ giữa ba báo cáo này (articulation).

Phần cuối chương bao gồm Ratio Analysis đầy đủ: tỷ số sinh lời (Profitability), thanh khoản (Liquidity) và khả năng trả nợ (Solvency) – kèm phân tích hạn chế của từng nhóm chỉ số. Đây là công cụ thiết yếu để đánh giá dữ liệu lịch sử trước khi xây mô hình dự báo.

---

Chương 3 – Financial Statement Modelling: Xây Mô Hình Báo Cáo Tài Chính Từ Đầu

Đây là chương trọng tâm của Phần I. Tác giả hướng dẫn toàn bộ quy trình xây dựng mô hình proforma financial statements cho SteelCo SA:

• Thu thập và phân tích dữ liệu lịch sử
• Xác định key forecast drivers (các chỉ số dẫn dắt dự báo)
• Lập mô hình Income Statement: dự báo doanh thu, chi phí, EBITDA
• Lập mô hình Balance Sheet: tài sản cố định, vốn lưu động, nợ vay
• Xử lý circular references trong mô hình lãi vay – một trong những điểm kỹ thuật khó nhất mà nhiều tài liệu khác bỏ qua
• Lập mô hình Cash Flow Statement: kết nối chặt chẽ với hai báo cáo còn lại

---

Chương 4 – Forecasting Performance: Kỹ Thuật Dự Báo Chuyên Sâu

Chương này đi sâu vào từng hạng mục dự báo cụ thể:

• Dự báo doanh thu: phương pháp bottom-up vs. top-down, dự báo sản phẩm hiện hữu và sản phẩm mới
• Dự báo chi phí: phân loại chi phí cố định/biến đổi, dự báo theo tỷ lệ doanh thu
• Dự báo CAPEX và khấu hao: xử lý tài sản cũ và kế hoạch đầu tư mới
• Dự báo vốn lưu động và nhu cầu tài trợ: cash conversion cycle, funding gap

Tác giả còn hướng dẫn xây dựng control panel dạng dashboard để thay đổi các giả định chính và xem ngay tác động lên KPI – một tính năng cực kỳ hữu ích trong thực tế báo cáo cho ban lãnh đạo.

---

Chương 5 – Business Valuation: Định Giá Doanh Nghiệp Bằng DCF

Chương định giá tập trung vào phương pháp Discounted Cash Flow (DCF) – công cụ định giá nền tảng trong corporate finance và investment banking:

• Các phương pháp định giá tổng quan (so sánh, DCF, multiples)
• Cách viết lại báo cáo tài chính để tính Free Cash Flow (FCF)
• Tính toán WACC cho SteelCo với đầy đủ các bước chi tiết
• Ước tính Terminal Value (giá trị cuối kỳ)
• Tổng hợp Enterprise Value và điều chỉnh để ra Equity Value

---

Phần II – Planning for Uncertainty (Chương 6–8)

Đây là phần làm cho cuốn sách trở nên khác biệt so với hầu hết tài liệu financial modelling khác: ứng dụng các công cụ định lượng để xử lý bất định và rủi ro trong dự báo.

---

Chương 6 – Sensitivity Analysis: Phân Tích Độ Nhạy

Tác giả hướng dẫn xây dựng bảng sensitivity analysis 1 chiều và 2 chiều trong Excel – trả lời câu hỏi: “Điều gì xảy ra với lợi nhuận/dòng tiền nếu doanh thu tăng 10% đồng thời số ngày thu tiền tăng thêm 5 ngày?”

Cách chọn biến nào cần thay đổi, gán khoảng giá trị, xây dựng bảng kết quả và đọc hiểu kết quả đều được minh họa đầy đủ trên mô hình SteelCo.

---

Chương 7 – Scenario Analysis: Phân Tích Kịch Bản

Từ sensitivity analysis, tác giả nâng lên tầm scenario planning – công cụ thiết yếu trong môi trường kinh doanh biến động:

• Xây dựng kịch bản Base / Good / Bad Case trong Excel Scenario Manager
• Quyết định số lượng kịch bản, biến input và biến output cho từng kịch bản
• Áp dụng thực tế trên SteelCo: kiểm tra khả năng tuân thủ debt covenants trong các tình huống khác nhau
• Các cách thay thế để tạo scenarios trong Excel ngoài Scenario Manager

Đây là kỹ năng ngày càng quan trọng khi các ngân hàng và nhà đầu tư yêu cầu doanh nghiệp cung cấp phân tích đa kịch bản như một phần bắt buộc của hồ sơ vay vốn hoặc gọi đầu tư (theo yêu cầu G20 sau khủng hoảng tài chính và chuẩn mực IFRS).

---

Chương 8 – Monte Carlo Simulation: Mô Phỏng Xác Suất

Đây là chương nâng cao và ấn tượng nhất của cuốn sách. Thay vì phân tích từng kịch bản riêng lẻ, Monte Carlo Simulation cho phép chạy hàng nghìn mô phỏng ngẫu nhiên để xây dựng phân phối xác suất của kết quả:

• Lý thuyết cơ bản về xác suất, cumulative probabilities và frequency distribution
• Xác định key risk variables và chọn phân phối xác suất phù hợp cho từng biến
• Xây dựng mô hình simulation hoàn chỉnh từ đầu trong Excel với VBA code đơn giản
• Tạo biểu đồ histogram (frequency distribution chart) để trực quan hoá kết quả
• Đọc hiểu kết quả: ví dụ “net debt của công ty tại mức confidence 95% sẽ là bao nhiêu?”

Đây là kỹ năng mà rất ít finance professional ở Việt Nam hiện nay thành thạo – và chính điều đó tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ ràng cho người nắm vững nó.

---

Điểm Nổi Bật Của Cuốn Sách

Một case study xuyên suốt – SteelCo SA: Không như nhiều sách lý thuyết với ví dụ rời rạc, toàn bộ cuốn sách dùng chung một công ty giả định từ đầu đến cuối. Người đọc thực sự xây dựng một mô hình tài chính hoàn chỉnh, không chỉ đọc lý thuyết.

File Excel đính kèm thực chiến: Phần Appendix hướng dẫn chi tiết cách sử dụng file Excel “SteelCo SA 4yr Business Plan” đi kèm sách – bao gồm cấu trúc model, cách điều hướng giữa các sheet và cách đọc hiểu từng phần.

Kết hợp ba kỹ năng trong một: Kế toán tài chính + Corporate finance theory + Excel modelling – ba trụ cột mà một financial modeller giỏi phải có, cả ba đều được bao phủ trong một cuốn.

Thực tiễn từ người làm thực tế: Tác giả không phải học giả thuần túy – ông là CFO đang tại chức với kinh nghiệm từ các tập đoàn đa quốc gia. Các ví dụ và tình huống trong sách đều phản ánh thách thức thực tế trong công việc hàng ngày.

Ngôn ngữ rõ ràng, step-by-step: Mỗi kỹ thuật đều được trình bày theo từng bước, với hình minh họa và bảng số liệu – phù hợp cho cả người mới học lẫn người đã có kinh nghiệm muốn hệ thống hoá kiến thức.

---

Một Số Điểm Cần Lưu Ý

Cuốn sách tập trung hoàn toàn vào Excel – nếu bạn đang tìm kiếm tài liệu về các công cụ BI hiện đại như Power BI, Python hay R trong financial modelling, đây không phải là cuốn phù hợp. Ngoài ra, case study SteelCo có bối cảnh châu Âu (đơn vị Euro, chuẩn mực IFRS) nên người đọc tại Việt Nam cần điều chỉnh khi áp dụng vào môi trường kế toán theo VAS/VFRS.

---

Đánh Giá Tổng Thể

Tiêu chí	Đánh giá
Tính thực tiễn & ứng dụng ngay	⭐⭐⭐⭐⭐
Độ sâu kỹ thuật financial modelling	⭐⭐⭐⭐⭐
Phù hợp với người học FP&A / Analyst	⭐⭐⭐⭐⭐
Độ dễ tiếp cận cho người mới	⭐⭐⭐⭐
Bao phủ công cụ hiện đại (Python, BI)	⭐⭐

Nếu bạn làm việc trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp, phân tích đầu tư, hoặc bất kỳ vai trò nào liên quan đến dự báo và lập kế hoạch tài chính – và bạn vẫn đang dùng Excel hàng ngày – thì Financial Forecasting, Analysis and Modelling là cuốn sách đáng đầu tư thời gian nhất trong danh sách đọc của bạn.

---

Bạn đã từng xây dựng financial model cho doanh nghiệp chưa? Hãy chia sẻ kinh nghiệm hoặc đặt câu hỏi ở phần bình luận bên dưới!

---

Tags: financial modelling, financial forecasting, mô hình tài chính, dự báo tài chính, Excel financial model, DCF valuation, scenario analysis, Monte Carlo simulation, sensitivity analysis, FP&A, financial planning and analysis, Michael Samonas, Wiley finance, WACC, kế hoạch kinh doanh, long-term forecasting